پل تاریخی دوازده چشمه آمل که از دوران صفویه تا کنون در مرکز این شهر خودنمایی می‌کند، این روزها به دلیل انجام غیراصولی عملیات مرمت و بهسازی، حال و روز خوشی ندارد؛ میراث فرهنگی مازندران تاکید دارد که طرح بازسازی تایید نشده و شهرداری آمل بدون توجه به ضوابط عملیات را آغاز کرد و شهرداری نیز می‌گوید که کل طرح با حضور ناظر مقیم میراث فرهنگی و طبق ضوابط انجام شده است.

آملی‌ها در شهرشان چند روز است که با تصویری عجیب و نگران‌کننده از پل تاریخی دوازده‌ چشمه مواجه می‌شوند. این پل که در دوران شاه عباس صفوی روی رودخانه هراز ساخته شد و سال ۱۳۷۶ با شماره ۱۲۴۷ در فهرست میراث ملی ایران ثبت شد، یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی آمل و مازندران به حساب می‌آید. پلی که آملی‌ها آن را در کنار پل معلق نماد شهرشان می‌دانند و این روزها وضعیت نابسمانش آن‌ها را نگران کرده است.

پل دوازده‌چشمه آمل از مدتی پیش تا کنون به کارگاه ساختمانی برای طرحی که شهرداری از آن با عنوان پیاده‌راه‌سازی هسته مرکزی شهر یاد می‌کند تبدیل شده است. اما آن‌چه که در فرآیند مرمت و بهسازی پل تاریخی به چشم شهروندان می‌آید، بیش از آن‌که به مرمت اصولی یک بنای تاریخی چندصد ساله شباهت داشته باشد، شبیه تخریب است. بسیاری از منتقدان فرآیند مرمت این پل معتقدند که شهرداری آمل بدون این‌که موافقت اداره کل میراث فرهنگی مازندران را دریافت کند و طرح مرمت تایید شده‌ای داشته باشد، مرمتی غیراصولی و مخرب را آغاز کرده که پل را در معرض آسیب‌های جدی قرار داده است.

اوایل آذر ۱۴۰۳ علی داوودی شهردار آمل اعلام کرده بود که قرار است طرح سنگفرش و پیاده‌راه‌سازی در مسیر پل‌های تاریخی از پل معلق تا پل دوازده چشمه آمل انجام شود. تا کنون بخشی از این طرح در اطراف پل اجرا شده و اکنون نوبت به اجرای عملیات مرمت و بهسازی پل رسیده است.

*شهردار آمل: مرمت با نظر میراث فرهنگی انجام می‌شود

شهردار آمل با بیان این‌که همه اقدامات با نظر میراث فرهنگی استان و طبق مصوبه شورای فنی میراث فرهنگی انجام می‌شود، گفت: شهرداری به دنبال این است که با صرف هزینه‌ای قابل توجه یک اثر میراثی را با نظارت میراث فرهنگی بهسازی کند. اما با واکنش‌های عجیبی مواجه شدیم.

علی داوودی اظهار کرد: قصد داریم تا در قالب طرح پیاده‌راه‌سازی نسبت به احیا و بهسازی پل تاریخی آمل اقدام کنیم و در این مسیر نیز هماهنگی‌های لازم با میراث فرهنگی انجام شده است. ناظر مقیم پروژه هم از کارشناسان میراث فرهنگی است و این عملیات با تایید ایشان انجام شد و حتی فیلمی که ناظر مقیم در آن تاکید کرده این شیوه اجرا آسیبی به سازه پل نمی‌زند موجود است.

وی خاطرنشان کرد: طبق تاکید میراث فرهنگی بخشی از برداشت بتن را با ماده شیمیایی کتراک انجام دادیم. اما هزینه تهیه این ماده شیمیایی آن‌قدر زیاد شد که فعلا تهیه آن برای شهرداری میسر نیست.

شهردار آمل درباره استفاده از کمپرسور یا چکش بادی برای برداشت بخشی از بتن عرشه پل تصریح کرد: ما نامه موافقت میراث فرهنگی مبنی بر مجاز بودن استفاده از چکش بادی ۷.۵ کیلویی را در اختیار داریم. ضمن این‌که از این ابزار برای جداسازی حفاظ فلزی از بتن قسمت عابر پیاده در ۲ سمت پل که زمان پهلوی به سازه پل اضافه شد استفاده کردیم و برداشت بتن روی عرشه پل نیز لغو شده است.

معاون میراث فرهنگی: طرح مرمت پل آمل تاییدیه ندارد

اما مشاهدات میدانی و تصاویر منتشر شده از وضعیت پل و روند اجرای طرح مرمت و بهسازی آن نشان می‌دهد فرآیند اجرای طرح مرمت دست‌کم در ظاهر طبق ضوابطی که برای آثار تاریخی باید اجرا شود پیش نمی‌رود و فرآیند برداشت بتن و تخریب بخشی از عرشه پل، خارج از ضوابط میراثی و بدون موافقت میراث فرهنگی در حال انجام است.

این موضوع را معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا تایید کرد و گفت که این اداره کل به طور رسمی و کتبی مخالفتش با روند اجرای عملیات مرمت پل دوازده‌چشمه آمل را اعلام کرد، اما عملیات مد نظر شهرداری بدون توجه به ضوابط انجام شده است.

محسن باستانی با بیان این‌که نامه‌نگاری‌های رسمی با شهرداری آمل برای پیشگیری از این روند مورد توجه شهرداری قرار نگرفت، اظهار کرد: اوایل مهر پارسال شهرداری آمل درخواستی برای صدور مجوز به‌کارگیری کمپرسور تراکتوری در عملیات اجرایی مرمت پل تاریخی دوازده‌چشمه به اداره کل ارائه کرد. ۲۴ مهر پارسال هم جلسه شورای فنی میراث فرهنگی استان با حضور اعضای شورا، نمایندگان شهرداری و ناظر مقیم میراث فرهنگی برای بررسی این درخواست برگزار شد.

وی افزود: در جلسه شورای فنی میراث فرهنگی مازندران، با توجه به معماری، نوع مصالح و قدمت بنا با نظر اعضای شورای فنی به دلیل وارد شدن تنش لرزه‌ای مخرب بر سازه پل، با این درخواست مخالفت شد.

به گفته معاون میراث فرهنگی مازندران، پس از جلسه نیز نظر شورای فنی میراث فرهنگی استان به تایید مدیرکل حفظ و احیای بناها، محوطه‌ها و بافت‌های تاریخی وزارت میراث فرهنگی رسید که این تاییدیه بهمن پارسال به اداره کل میراث فرهنگی استان ابلاغ شد. مدیرکل میراث فرهنگی مازندران نیز در همان ماه –بهمن ۱۴۰۳- این موضوع را به شهردار آمل ابلاغ کرد.

باستانی ادامه داد: یک روز بعد از نامه مدیرکل میراث فرهنگی مازندران به شهردار آمل، این موضوع به صورت مکتوب به دادستان شهرستان نیز اعلام شد که هرگونه فعالیت مرمتی برای این پل منوط به تهیه طرح مرمت با رعایت ضوابط و اصول مرمتی مجاز است و طرح مرمت پل باید اصلاح شود.

وی با اشاره به ضرورت‌های فرآیند تخریب و برداشت بتن در آثار و بناهای تاریخی، اظهار کرد: از نظر فنی و کارشناسی استفاده از چکش‌های برقی با وزن بیش از ۱۰ کیلوگرم در مرمت بناهای تاریخی ممنوع است و برداشت بتن در این پل فقط با استفاده از مواد شیمیایی و بدون ایجاد هرگونه لرزش در بنا مجاز است.

معاون میراث فرهنگی مازندران تصریح کرد: عملیات مرمت و بهسازی پل که در حال حاضر از سوی شهرداری انجام می‌شود به هیچ وجه مورد تایید اداره کل میراث فرهنگی و شورای میراث فرهنگی مازندران نیست. همان‌طور که تا کنون طبق مستندات موجود پیگیر دریافت اصلاحیه طرح مرمت بودیم و عملیات اجرایی مرمت را تایید نمی‌کردیم، کماکان بر همین موضع هستیم و معتقدیم شهرداری آمل باید روند اجرایی طرح را متوقف و نسبت به اصلاح طرح مرمت اقدام کند.

*مناقشه‌های تکراری

با وجود همه این توضیحات و در میان کش و قوس بین شهرداری آمل و اداره کل میراث فرهنگی مازندران، نگاه‌ آملی‌ها و دوستداران میراث فرهنگی، به وضعیت این روزهای پل تاریخی شهرشان است و به این فکر می‌کنند که لرزه‌های عملیات برداشت بتن پل، آسیبی جدی بر سازه چندصدساله آن وارد کرده است.

این نخستین بار نیست که در مازندران اختلاف بین دستگاه‌های اجرایی به ویژه شهرداری‌ها با میراث فرهنگی مشاهده می‌شود. نمونه بارز و برجسته این اختلاف نظر نیز سال‌هاست در پرونده باغ ۳۳ هکتاری رامسر به چشم می‌آید که حتی با ورود چند باره وزرای میراث فرهنگی به سرانجام مشخصی نرسید.

بارها در شهرهای مختلف مازندران و سایر استان‌ها چنین مواردی مشاهده شده و نکته نگران‌کننده برای دوستداران میراث این است که معمولا سرعت اثرگذاری مخالفت‌های اداره کل میراث فرهنگی، کمر از سرعت آسیبی است که به یک اثر میراثی وارد می‌شود.